3.Udział w comiesięcznym losowaniu upominku
związanego z polską wełną owczą i wirtualna, miesięczna galeria nadesłanych
prac.
UDZIAŁ W ZABAWIE JEST JEDNOZNACZNĄ ZGODA NA WARUNKI PONIŻSZEGO REGULAMINU.
Regulamin:
1.Użycie wełny pochodzącej od hodowców owiec w Polsce.
Warunkiem zgłoszenia
swojego uczestnictwa w zabawie jest nadesłanie fotografii dokumentującej swoją
miesięczną pracę z wełną owczą z polskiej hodowli.
Nie będą brane
pod uwagę realizacje z użyciem tak zwanej ‘czesanki z polskiej wełny” dostępnej
na internetowych witrynach sprzedażowych. Zabawa MA NADRZĘDNY CELw propagowaniu, poszukiwaniu i odkrywaniu
wełny z owiec jakie są hodowane u nas w Polsce. Ma zwiększyć świadomość jak takie
surowe runo wygląda, jakie są wobec niego wymagania i jak się pracuje z różną
jego jakością. Jak nawiązać współpracę z hodowcą, lub osobą która dostęp do
takiego runa posiada i może zostać pośrednikiem.
Do swoich prac
użyć możecie wszelkich innych włókien – kotków, piesków, królików, alpak,
jaków, etc., wszelkich innych włókien roślinnych czy syntetycznych POD
WARUNKIEM, że częścią składową będzie wełna owcza pochodząca z polskiej
hodowli.
Jedno zdjęcie obrazujące
swoją miesięczną prace wysyłacie pod podany adres mailowy opatrując go opisem
zawierającym
- imię, nazwisko lub nick, bądź nazwę swojego
konta z socjałów, firmowego, lub będącego legitymacją swojej działalności
artystycznej.
- rasę użytej owcy
- datę strzyży z której pochodzi materiał
(miesięczną lub okresową - zima 2025, lub lipiec 2025)
- linki do swoich socjali lub stron internetowych gdzie
można Was znaleźć, zobaczyć więcej Waszych prac lub nawiązać z Wami kontakt
Nadesłanie
zdjęcia łączy się z automatyczną zgodą na jego publikację wraz z załączonymi
danymi.
Zdjęcia mogą być
opatrzone Waszymi znakami wodnymi lub logo.
3.Udział w comiesięcznym losowaniu i wirtualna,
miesięczna galeria nadesłanych prac.
12 losowań w
ciągu 2026 roku. 12 losowań upominków. 12 miesięcznych galerii.
Zdjęcie w
formacie jpg. z wymaganym opisem należy nadesłać na adres lomnicka.karolina@gmail.com do 21
dnia miesiąca. W formie przekazu online, 28 dnia miesiąca wylosowane zostanie
JEDNO zdjęcie ze wszystkich nadesłanych zdjęć danego miesiąca. Wylosowana praca
zostanie nagrodzona małym upominkiem nawiązującym tematycznie do prac z runem
owczym, oraz określoną ilością błamu czesankowego, czystej wełny owczej z
polskiej hodowli.
Zabawa ma
charakter cykliczny, comiesięczny. Oznacza to, że co miesiąc możecie nadesłać
kolejną ze swoich prac z polską wełną.
Nie ma kategorii
wieku. Osoby niepełnoletnie bardzo proszę o podpisanie swojej pracy wyłącznie
imieniem lub nickiem, oraz konsultacje z opiekunem czy możecie zamieścić odnośnik
do swojej osoby w sieci.
Każdy miesiąc
zostanie podsumowany galerią zdjęć na profilu facebookowym facebook twory sztuki - Karolina Łomnicka, oraz tym blogu Sztuki – Karolina Łomnicka. Będą one swoistą
dokumentacją rocznego procesu pracy z polską wełną.
Wasze prace mogą
być wszystkim – przędzą, udziergiem, filcem, instalacją, performance, czy nawet
pracamiw ogrodnictwie czy budownictwie.
W zabawie celem jest propagowanie użycia wełny owczej będące w naszym zasięgu.
Zwrócenie uwagi na jej jakość i przywrócenie jej statusu produktu o szerokich
możliwościach.
Upominki jakie
mają być nagrodą za Wasz wysiłek i skupienie się na tym temacie są symboliczne
i pochodzą nakładu pieniężnego lub pracy osób osobiście zaangażowanych w proces
„uzdrawiania” polskiej wełny. Jeśli chcesz się dorzucić do puli nagród i
swoistej zachęty by działać z wełną owczą w roku 2026 i dłużej, zapraszam do
kontaktu.
Na wszelkie
dodatkowe pytania i niejasności chętnie odpowiem na priv.
Post ten powstał z przypadku i w wyniku wejścia w temat w działaniach innych niż przędzenie.
Zebranych materiałów było jednak na tyle dużo, że postanowiłam je uporządkować i wstawić tu w formie postu.
Wpis ten jest zebranymi informacjami z publikacji naukowych i z popularyzatorskich artykułów zamieszczanych w internecie. Na końcu podaje źródła jakimi się posiłkowałam.
Proszę pamiętać, że nie jestem biologiem czy innym naukowcem. Temat ugryzłam z poziomu humanisty i rzemieślnika, dlatego podkreślone będą kwestie jakie w lżejszy sposób wyjaśniają wełniany świat w jakim żyję - czyli wełna, jej przędzenie, włóczka sama w sobie.
Miłej lektury.
W 1795 roku o wełnie pisał ksiądz Krzysztof Kluk w swoim
dziele zatytułowanym "Zwierząt domowych i dzikich osobliwie kraiowych historyi naturalney początki i gospodarstwo; tom I: O zwierzętach ssących z figurami". Na stronie
268-269 czytamy:
Wełna nie co innego jeft, iak pewny gatunek włosów:
fkłada się z mocnych, ale bardzo giętkich nitek: ieft miękka i w dotykaniu
tłufta, tak zkędzierzawiona, (…). Na grzbiecie, bokach, szyi, brzuchu i
barkach, ieft mniey kędzierzawa i dłuższa: gdzieindziey zaś twardsza i grubsza,
oraz prawie płafka.
(link do całości zdygitalizowanego tomu na dole postu w źródłach)
Runo składa się z białka wraz z niewielką zawartością
lipiodów (podstawowego składnika błon biologicznych i
osłonek mielinowych). Włosy runa wyrastają z mieszków włosowych znajdujących się w
skórze właściwej i naskórku. Mieszek włosowy składa się z trzech stref:
1. Cebulka mieszka włosowego – tu komórki rozmnażają się w
szybkim tempie i wzrastająsyntetyzując
keratynę (białko o wysokiej zawartości aminokwasów siarkowych) z aminokwasów
pochodzących z pobliskich naczyń krwionośnych. W cebulce wytwarza się również
wewnętrzna osłonka korzeniowa.
2. strefa keratynizacji – to tu wspominana osłonka
korzeniowa otaczai kształtuje komórki
włókien, twardniejąc i tworząc barwnik.
3. strefa utwardzenia – gdzie komórki ulegają odwodnieniu i
twardnieniu w wyniku wiązań disulfidowych między atomami siarki na resztkach
cysteiny w białku kreatynie. To na tym etapie powstają różne pofałdowania
wynikające z różnic w twardnieniu włókna po jednej i po drugiej stronie.
Mieszki dzielimy na pierwotne i wtórne. Z pierwotnych
wyrastają:
-włókna kemp (zazwyczaj w białe, nieprzeźroczyste,
pozbawione struktury, szorstkie, łamliwe, łatwo wypadające).
-włókna rdzeniowe/włos (zwykle
prosty, nieelastyczny i błyszczący, mocniejszy, gładszy, zazwyczaj grubszy niż
włókna wełny, nie wykazuje właściwości filcujących)
-włókna wełny właściwej.
Z mieszków wtórnych wyrastają wyłącznie włókna wełny właściwej. Ich
ilość jest istotna dla określenia jakości wełny (determinuje ona średnice i
długość włókien, oraz masę czystego runa).
Runo z kempem posiada cechy pierwotne, ale nie wszystkie rasy o
cechach prymitywnych posiadają w swoim runie kemp. Kemp może posiadać wartości
nawet od 100 do 150 mikronów, włos ludzki ma ok 70 miknronów. Pusty rdzeń w
włóknie kemp wynosi około 60% obojętności przekroju. Dla lepszego zobrazowania jak wygląda i czym wyróżnia się kepm wrzucam filmiki z youtube które pozwolą na jego unaocznienie. Autorki filmów opowiadają o tym jak gruby i łamliwy jest kemp. Na zdjęciach mikroskopowych widać że jest on całkowicie pusty w środku. Odbija on przez to światło i nie przyjmuje barwnika. Obecnie na wełnianym rynku przetwórczym ten typ włosia jest bardzo niepożądany w pozyskiwanych partiach. Nie licząc tweedu i to też w wyjątkowych produkcjach.
Co to jest kemp w wełnie?
Włókna Kemp w moherze |Ocena runa koziego angorskiego z Sharon Chestnutt
Runo owcy wełnistej może zawierać samą wełnę, wełnę z
włosiem, lub wełnę z włosiem i kempem. Zdarza się że wełna z samym dodatkiem
kempu. Są to jednak wypadki marginalne i zazwyczaj jednak z domieszką włosia –
przynajmniej na zadzie. Włókna włosowe/rdzeniowe nazywane są
także heterotypami lub włóknami gare [ang. gare fibers]. U owiec
ras prymitywnych takich jak North Ronaldsay (owca szkocka),
czy znana nam wrzosówka, podszerstek stanowi wełnę, a okrywę włosową tworzą
włosy/włókna rdzeniowe. U tych ras różnica w typie jest naoczna. Pukiel układa
się w △. Długie
włosy zwężają się ku górze, a krótsza wełna tworzy szerszą podstawę. Trudno
jest wyraźnie wyznaczyć granice pomiędzy runem a włosem. Tym trudniej, że w
poszczególnych sezonach odrostu włókno może przypominać wełnę i na odwrót.
pukiel owcy świniarki
Rozwój mieszków włosowych zachodzi w trakcie rozwoju
płodowego z komórek naskórka w skórze. Proces ten składa się z trzech etapów.
- pierwszy występuje około 65-100 dnia płodu i jest rozwojem
mieszków włosowych pierwotnych
- drugi występuje około 90-130 dnia płodu i jest rozwojem
mieszków włosowych wtórnych
- trzeci występuje około 100-130 i tworzy rozgałęzienia
mieszków włosowych wtórnych.
Populacja mieszków włosowych skóry jest kompletna około
czwartego miesiąca życia jagnięcia.
Gęstość mieszków włosowych jest znana w zależności od rasy i
jest kontrolowana genetycznie. Sama średnica włókna wełny jest kluczowym
wskaźnikiem jakości wełny i mierzy się ją jako średnią włókien wełny tłustej w
mikrometrach lub mikronach (µm). Średnica wełny wpływa na
grubość możliwej do uzyskania nici i jej pękania, masę jednostkową przyszłej
tkaniny, a także na jakość obróbki. Im
niższa wartość mikronów tym wyższa wartość w kilogramach. Obecnie w
gospodarstwach hodowlanych nie prowadzi się rutynowych testów dla
poszczególnych owiec. Dlatego partie strzyżonego runa charakteryzują się dużą
zmiennością średnicy, co znacząco obniża wartość wełny.
pukle polskiej owcy górskiej odmiany barwnej - cakl
Włókno składa się z 3 podstawowych elementów strukturalnych.
2 z nich są obecne zawsze, 1 jest sporadyczne.
1. - kutykula (zewnętrzna, łuskowata warstwa)
2.- kora (wnętrze)
3. - rdzeń (obecny lub nie – składający się z pustego
lub gąbczastego, obszaru centralnego)
Włókno z rdzeniem nazywamy rdzeniowym. Rdzeń ten może być
ciągły jak słomka, lub nieciągły podobny jak w budowie bambusa. Włosy mają rdzeń, wełna właściwa nie.
widoczny w słońcu puch wełniany i dłuższe, odstające włosy w wełnie górskiej owcy bergschaf
Łuski włosia wełny zbudowane z kutykuli, mają na celu usuwanie
brudu. Osłonięte krawędzie łusek skierowane są do szczytu włosa co powoduje
większe tarcie podczas pocierania włókna w jednym kierunku – na zewnątrz właśnie.
Zjawisko to nazywane jest efektem tarcia kierunkowego. W przypadku splątania
włosia i dalszego jago pocierania (czyli działania mechanicznego) efektem
będzie filcowanie. Efekt ten jest pożądany w wytworach rzemieślniczych, ale niepożądany
na samej owcy, oraz produktach dzierganych (które mogą filcować się i skurczyć w praniu).
Komórki korowe tworzą wewnętrzną część szkieletu włókna wełny i stanowią około 90% jego masy. Istnieją dwa główne rodzaje komórek
korowych – ortokora i patakora – każde o innym składzie chemicznym. W włóknach cienkich
komórki te układają się w odrębne połówki, a że każda z tych typów komórek
absorbuje wilgoć w różnym tempie, powoduje to karbowanie włókna. W grubszym włóknie
komórki te układają się losowo, co niweluje efekt karbiku.
Komórki korowe połączone są ze sobą błonami komórkowymi
zbudowanymi z białek i lipidów. Wewnątrz nich znajdują się długie włókna makrofibryle,
a te zbudowane są z drobniejszych mikrofibryli. Makrofibryle i mikrofibryle
otoczone są macierzą zbudowaną z białek o wysokiej zawartości siarki. Atomy
siarki przyciągają wodę i to właśnie ten obszar włókna wełny nadaje jej
zdolność pochłaniania aż 30% wilgoci w stosunku do masy, nie dając „mokrego”
uczucia. Obszar ten odpowiada również za trudnopalność i antystatyczność. Macierz
ta umożliwia wchłanianie i zatrzymywanie dużych ilości barwnika, co pozwala na
wełnie uzyskać intensywne i głębokie barwy.
W samym wnętrzu włókna znajduje się łańcuch białkowy zwinięty
w kształt helisy i działający jak sprężynka. To te zwoje nadają wełnie
elastyczność, zapewniając komfort noszenia i pomagając tkaninie wełnianej
zachować kształt.
Cienkie wełny nie mają rdzenia (włókna
ras puchowych, sporadycznie z karbikiem 20-30μ), długie wełny mają charakterystyczny rdzeń (rasy
długowełniste w których rdzeń jest wąski i niesiatkowany, 35-40μ). Wełna
używana do przędzy i rękodzieła zazwyczaj definiowana jest przez KARB czyli
naturalną falistość. Karb określa sprężystość i pamięć kształtu. Karbowanie (w
mniejszym stopniu również łuski) ułatwiają przędzenie, łącząc ze sobą runo.
Wełna ultracienka (Ultra-cienka) ma mniej
niż 15,5 mikrona
Wełna supercienka (Superfine Merino) ma
15,6–18,5 mikrona
Wełna cienka (Cienka) ma 18,6–20
mikronów
Wełna średnia (Merynos średni) ma 20,1–23
mikrony
Wełna mocna (Mocna) ma ponad 23 mikrony
Wełna o grubości do 25 mikronów (mikron
to 0,00003937 cala średnicy) jest przez większość ludzi uważana za miękką w
dotyku.Wełna o grubości do
32 mikronów nadaje się na swetry.Wełna o grubości powyżej 35 mikronów jest uważana za wełnę
dywanową, nieodpowiednią na odzież. Dla porównania, kaszmir ma mniej niż 19
mikronów, a ludzkie włosy od 50 do 120 mikronów.
pukle z karbikiem owcy czarnogłówki
Wełna tłusta -tłuszcz jest naturalnym składnikiem surowej wełny. Wydzielany przez
gruczoły w skórze owcy jest mieszaniną tłuszczu, brudu i innych substancji.
Tłuszcz wełniany/tłuszczopot wydzielany jest przez gruczoły łojowe towarzyszące
mieszkom włosowym. Mieszanka wosków, olejów, kwasów tłuszczowych, złożonych
alkoholi i innych substancji, przepływa przez przewód wydalniczy do punktu w
którym nowe włókno opuszcza mieszek włosowy wzrastając ku górze. Włosie
wzrastając pokrywa się tłuszczem. Pot produkowany jest przez gruczoły potowe
znajdujące się w skórze i składa się głownie z soli potasowych, kwasów
tłuszczowych oraz niewielkich ilości związków siarczanowych, fosforanowych i
azotowych. W runie pot i tłuszcz łączą się w jedną substancje
(lanolina), która chroni skórę i włókno zapewniając elastyczność i gładkość.
Jest ona hydrofobowa (odpycha wodę) i pomaga także w utrzymaniu struktury
włókien.
pukle owcy czarnogłówki
Uszkodzenia wełny i jej pęknięcia mogą
wystąpić jeśli owca jest narażona na stres podczas wzrostu runa, co powoduje
powstanie cienkichosłabionych punktów w
runie.
Istnieje wiele warunków jakie wełna musi spełnić by uzyskać
określoną wartość pieniężną. Na najpopularniejszej aukcji wełny w Wielkiej
Brytanii (British Wool Board) istnieje ponad 120 klas
opartych na stylu i cechach wełny pod kątem jakich ocenia się runo. Jest to
między innymi:
.JPG)